Page 24 - mag 127
P. 24
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Διαφάνεια και λογοδοσία στην αρχαία Αθήνα
τικά με το ζήτημα, καθώς χρησιμο- μέγεθος του αγροκτήματος που τους
ποιούν τους δύο όρους αδιάκριτα. παραχωρείτο ή/και το εισόδημα που
Επιγραφικά, τεκμηριώνεται νομική αποκτούσαν χάρη σε αυτό. Η κατα-
διάκριση των δύο μορφών εγκατά- νομής γης ευνοούσε επομένως τις
στασης περί τα τέλη του 5ου αι. π.Χ., κατώτερες τάξεις, ώστε το πρότυπο
συγκεκριμένα στο 410-404 π.Χ.: στην του αγροκτήματος οπλιτών θα απο-
επιγραφή IG I3 237 (στ. 9) βρίσκουμε τέλεσε κίνητρο για τη μετανάστευση
τη φράση ἀποικίαις καὶ κλεροχία[ις. των φτωχών Αθηναίων, ενόψει βελ-
τίωσης της κατάστασή τους και ταυ-
τόχρονης αναβάθμισης του κοινωνι-
Οι δύο όψεις κού τους status.
ενός νομίσματος: Όμως αυτοί οι φτωχοί πολίτες
μια ιμπεριαλιστική λύση κάπου πήγαιναν. Σημειώνει ο Gallego
για τους φτωχούς ότι οι κοινότητες που επηρεάζονταν
από αυτή την ιμπεριαλιστική πολιτι-
O J. A. Gallego (2024), που αναφέ- κή υπέστησαν την ανάπτυξη εσωτε-
ρεται σε αθηναϊκές αποικίες και ρικών ανισοτήτων. Η κατάσχεση της
κληρουχίες (ενδεικτικό για την αδυ- γης τους ή/και η εκμετάλλευση του
24 ναμία να διακριθεί το ακριβές σχή- πληθυσμού τους επιδοτούσε τη δη-
μα σε αρκετές περιπτώσεις), επι- μοκρατική εξίσωση μεταξύ των πο-
σημαίνει την φιλολαϊκή πτυχή του λιτών της Αθήνας, που με την ιδιο-
φαινομένου, όπως τουλάχιστον θα ποίηση ολόκληρης ή μέρους των γης
ήταν εμπεδωμένη στον αττικό πλη- άλλων κοινοτήτων κατέληξε να πα-
θυσμό. Η υπό συζήτηση πολιτική ρουσιάσει μια από τις πιο σοβαρές
των Αθηναίων συμπεριέλαβε έως τα απόπειρες κατά της αρχής της αυτο-
τέλη του Πελοποννησιακού πολέμου νομίας της πόλης-κράτους. Σε συμ-
περισσότερες από τριάντα θέσεις φωνία με τη θέση αυτή ο A. Moreno
εγκατάστασης. Βασική υπόθεση έχει (2009) αντιμετωπίζει με έκπληξη το
αποτελέσει το ότι οι περισσότεροι γεγονός ότι οι σύγχρονες περιγρα-
από τους ενδιαφερόμενους πολίτες φές του αθηναϊκού ιμπεριαλισμού
προέρχονταν από τις κατώτερες αθη- αγνοούν πλήρως την εκμεταλλευ-
ναϊκές τάξεις, ασφαλώς τους θήτες, τική επίδραση των κληρουχιών, και
πιθανώς και από μεγάλο ποσοστό το αιτιολογεί δια της προαναφερ-
των ζευγιτών (ή διακοσιομεδίμνων) θείσας βασικής υπόθεσης ότι οι κλη-
του σολώνειου συστήματος απογρα- ρουχίες αποτελούσαν μέσο παροχής
φής. Το μοντέλο κατανομής γης που γης στους φτωχούς Αθηναίους και
υιοθετήθηκε φαίνεται ότι εξομείωνε χρήσιμης ανάπτυξής τους εκτός Ατ-
τους κληρούχους με τους οπλίτες- τικής ως μόνιμων φρουρών. Αυτή η
αγρότες της Αττικής, με κριτήριο το αντίληψη όχι μόνο μετατοπίζει την
