Page 21 - mag 125
P. 21
του Μαυροειδή Μαυροειδόπουλου
δέχονται τις προτάσεις του ή να τις ήταν η κατάλληλη στιγμή για κριτι-
απορρίπτουν, με ό,τι συνεπαγόταν κή. Αποδίδεται στον προσωκρατικό
αυτό για την καθημερινότητα της φιλόσοφο Δημόκριτο (περ. 460-370
πολιτείας αλλά και για την εξωτε- π.Χ.) ο αφορισμός ότι «η παρρησία
ρική της πολιτική. O Konstan (2012) είναι εγγενής στην ελευθερία: η δυ-
έχει αμφισβητήσει την καθολικό- σκολία έγκειται στη διάγνωση της
τητα αυτής της πραγματικότητας: σωστής στιγμής».
ζήτημα αποτελούσε το κοινωνικό Πώς όμως πρέπει να αντιλαμ-
και οικονομικό καθεστώς των πολι- βανόμαστε την παρρησία; Η Bejan
τών, δεδομένης της παρατήρησης (2019) προβαίνει σε ετυμολογική
ότι παρέμεναν ταξικές διακρίσεις ανάλυση της λέξης και μάλλον μας
που μπορούσαν να αποτελέσουν αφήνει με ένα μεγάλο ερωτηματικό
τροχοπέδη στην ελευθερία του λό- σχετικά με το τι επιθυμούσαν στην
γου. Οι φτωχότεροι πολίτες έπρεπε πραγματικότητα οι αρχαίοι, ειδικά
να το σκεφτούν καλά πριν προσβά- αυτοί που την κατέκριναν. Αναφέρει
λουν τους ισχυρότερους, αν και εί- συγκεκριμένα ότι η ενώ η ισηγορία
χαν τις ευκαιρίες μέσω των θεσμών, (δηλαδή η ελεύθερη έκφραση της
όπως τα δικαστήρια, όχι μόνο να γνώμης, μάλιστα στη συνέλευση 21 21
βρίσκουν υπεράσπιση αλλά και να του λαού) ήταν ουσιαστικά πολιτική
βλέπουν σε αυτά ως ενόρκους τον έννοια, ο ανταγωνιστής της, η παρ-
απλό λαό. Ωστόσο, μια ιδιαίτερα ρησία, είχε πιο εκτεταμένα όρια.
σημαντική παράμετρο αποτελούσε Θα ήταν μάλιστα παραπλανητικό να
ο μετασχηματισμός της ισηγορίας την μεταφράζουμε ως «ελευθερία
σε παρρησία, που στην υπερβολή του λόγου», όπως γίνεται συνήθως
της δεν φαίνεται να ήταν επιθυ- στην αγγλική γλώσσα, και ορθότερο
μητή. Το δικαίωμα της παρρησίας να την αποδίδουμε σύμφωνα με την
κατά τα φαινόμενα δεν μπορούσε ετυμολογία του ελληνικού όρου ως
να είναι απόλυτο, και αυτό σήμαινε «λέγοντας τα πάντα»: «πᾶν» (όλα) +
ότι δεν γινόταν ανεκτή η κατάχρηση «ῥῆσις» (ρήμα, λόγος, ομιλία). Μια
της εν λόγω αρετής. Και ενώ η ελά- τέτοια απόδοση πλησιάζει περισ-
χιστη ειλικρίνεια θεωρείτο δειλία ή σότερο στην ιδέα του να μιλάς ή να
υποκρισία, η υπερβολική γινόταν είσαι ειλικρινής, ώστε η παρρησία
αντιληπτή ως θρασύτητα. Επιπλέ- υπονοούσε την ανοιχτότητα, την ει-
ον ο καθένας όφειλε να μην κατα- λικρίνεια και το θάρρος να λες την
φεύγει σε κατηγορίες και προσβο- αλήθεια, ακόμα και αν αυτό σήμαινε
λές σαν να ήταν αυτό το σημάδι της να προσβάλλεις. Αυτός που ασκού-
γνήσιας παρρησίας αλλά να είναι σε την παρρησία (ο παρρησιαστής)
προσεκτικός και να παρατηρεί πότε ήταν κυριολεκτικά κάποιος που «τα
