Page 20 - mag 125
P. 20
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Η ελευθερία του ατόμου και του λόγου του
στην αθηναϊκή δημοκρατία
και προνομίων για έναν άνθρωπο λες συγκρούσεις κοινωνικών ομά-
ή μια τάξη ή ένα τμήμα του πλη- δων άνισου οικονομικού καθεστώ-
θυσμού συνεπάγεται αναγκαστικά τος, που πάντως στην Αθήνα είναι
αντίστοιχη μείωση των δικαιωμά- γνωστές από περιόδους προγενέ-
των και των προνομίων των άλλων στερες της εγκαθίδρυσης του δη-
και δήλωσε ότι στο βάθος της Ιστο- μοκρατικού πολιτεύματος, όπως η
ρίας και σε όλες τις κοινωνίες τα δι- αρχαϊκή, όταν και υπήρξαν εντάσεις
καιώματα χαρακτηρίστηκαν συχνά ανάμεσα στους μεγάλους γαιοκτή-
από συγκρούσεις. Στους τομείς της μονες και τον φτωχό αγροτικό πλη-
ανθρώπινης συμπεριφοράς που θυσμό. Προφανώς μπορούσαν να
αφορούσαν σε αγαθά, εξουσία ή προκύψουν προβλήματα από την
γόητρο, οι αξιώσεις και τα προνόμια ατομική κατάχρηση της ελευθερίας
των μεν αποτέλεσαν συχνά καθή- μέσω της εξουσίας ακόμα και σε μια
κοντα και προβλήματα των άλλων. συμπαγή δημοκρατία, και δεν είναι
Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική τυχαίο το ότι οι Αθηναίοι, που θε-
σκέψη κάποιο κέρδος για μια πλευ- ωρούσαν τα πολιτικά δικαιώματα
ρά συνεπαγόταν αυτόματα αντί- λειτουργικό χαρακτηριστικό της πο-
20 στοιχη απώλεια της άλλης και φυ- λιτείας, φρόντιζαν για την εναλλαγή
σικά οδηγούσε σε αντίσταση. Αυτή των προσώπων στις θέσεις εξου-
ήταν η βασική ιδέα κάτω από την σίας, η παραμονή στις οποίες δεν
έννοια της στάσεως, που μάλιστα μπορούσε να ξεπερνά το έτος. Ως εκ
περιοριζόταν στο σώμα των πολι- τούτου ασχολήθηκαν με τις ουσια-
τών, ήτοι στους ελεύθερους ανθρώ- στικές αποφάσεις αρκούμενοι στην
πους, σε εκείνους που είχαν ήδη δι- εξουσία να τις κατευθύνουν μέσω
καιώματα τα οποία ήθελαν είτε να της αλληλένδετης εξουσίας τους να
αυξήσουν είτε να προστατεύσουν. επιλέγουν, να παύουν και να τιμω-
Ασφαλώς αποτελεί ένα ερώτημα το ρούν τους πολιτικούς ηγέτες τους.
αν μια τέτοια περιγραφή μπορεί να
αναφέρεται σε συνθήκες ισχύουσες
στο εσωτερικό συμπαγών σε γενι- Ισηγορία vs παρρησίας
κές γραμμές δημοκρατιών όπως η
αθηναϊκή ή πρέπει να περιορίζεται Τα προαναφερθέντα συνεπά-
σε περιστάσεις συγκρούσεων ομά- γονται ότι κάθε πολίτης μπορούσε
δων με διαφορετικά πολιτικά φρο- να εκφράζει ελεύθερα τη θέση του
νήματα, όπως οι δημοκράτες και οι (ἰσηγορία), ακόμα και όταν στόχευε
ολιγαρχικοί. Επίσης αν είναι ορθό- στην παρακίνηση του σώματος των
τερη για τις περιπτώσεις κατά τις πολιτών, οι οποίοι με τη σειρά τους
οποίες υπήρξαν οικονομικές και άλ- είχαν την πολιτική δικαιοδοσία να
