Page 21 - mag128
P. 21
του Μαυροειδή Μαυροειδόπουλου
Μια σκιαγράφηση Περί ελαστικότητας
του αντικειμένου του χρήματος
στην αρχαία Αθήνα
Στην κωμωδία του Αριστοφά-
νη Όρνιθες (στ. 114-116) (414 π.Χ.) Έχει, παρά τα όσα ήδη ανα-
οι Αθηναίοι Ευελπίδης και Πισθέ- φέρθηκαν, τεθεί το ερώτημα αν οι
ταιρος επιχειρούν να μάθουν από Έλληνες τραπεζίτες έκαναν περισ-
τον βασιλιά των πουλιών Έποπα, σότερα από το να ανταλλάσσουν
που από ψηλά τα βλέπει όλα, αν απλώς το χρήμα, το οποίο, αν ήταν
υπάρχει μια καλύτερη πόλη από έτσι τα πράγματα, θα παρέμενε
την Αθήνα ώστε να μετακομίσουν. ασφαλώς ανελαστικό. Σύμφωνα με
Εν συντομία ο πρώτος περιγράφει τον Cohen (2008) πολλοί ιστορικοί
στον Έποπα την οικονομική μοίρα επιμένουν ότι η προσφορά χρήμα-
του καθημερινού ατόμου: «άνθρω- τος στην Αθήνα, όπως σε ολόκληρο
πος ήσουν κι εσύ κάποτε, όπως κι τον αρχαίο κόσμο ανά πάσα στιγ-
εμείς, και είχες οφειλή σε χρήμα, μή, παρουσίαζε αυτή την ανελα-
όπως κι εμείς, και χαιρόσουν που στικότητα διότι εξαρτάτο από το
δεν πλήρωνες, όπως κι εμείς». Ανε- νόμισμα και περιοριζόταν από την 21
ξάρτητα από την προέλευση των απουσία μηχανισμών πίστωσης
δανείων στην προκειμένη περίπτω- πέρα από τον ενεχυροδανεισμό νο-
ση ή τις προοπτικές αποπληρωμής μισμάτων (ήτοι απτού κεφαλαίου).
του χρέους, είναι γνωστή ήδη από Επομένως οι Αθηναίοι τραπεζίτες
τους αρχαϊκούς χρόνους η ύπαρξη δεν μπορούσαν να δημιουργήσουν
τραπεζιτών στις ελληνικές πόλεις. «τραπεζικό» χρήμα, και παρέμε-
Η ονομασία τους προέρχεται από ναν ενεχυροδανειστές και αργυ-
την ελληνική λέξη τράπεζα, δηλαδή ραμοιβοί. Αντιστοίχως, οι έμποροι
από το τραπέζι επί του οποίου εκτε- δεν ήταν σε θέση να αυξάνουν την
λούνταν οι συναλλαγές. Η αρχική προσφορά χρήματος παρέχοντας
λειτουργία τους φαίνεται ότι ήταν πίστωση στους πελάτες τους, κα-
μάλλον ανταλλακτική, δηλαδή άλ- θώς η ελληνική νομοθεσία για τα
λαζαν στις αγορές τα χρήματα των πωλητέα απαιτούσε την πλήρη κα-
ξένων με εντόπια. Οι τραπεζίτες δι- ταβολή της τιμής αγοράς κατά την
εύρυναν στη συνέχεια τις αρμοδιό- πραγματοποίηση της αγοραπωλη-
τητές τους και οδεύοντας προς τον σίας, εξαλείφοντας έτσι την πιθα-
4ο αιώνα π.Χ. μπορεί να γίνει λόγος νότητα τοκισμού. Υπό μια τέτοια
για μια πιο συστηματική αναγνώ- οπτική θα πρέπει να αναγνωριστεί
ρισή τους, ταυτίζονται δε συνήθως η απουσία χρηματοοικονομικών
ως ιδιώτες. μέσων και θεσμών δημιουργίας πί-
