Page 24 - mag124
P. 24
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Η ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΩΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ:
Κατάρες, φυλαχτά και μαγεία
κής εξωτερικής πολιτικής δεν άργησε τα, τον πλούτο, την ισχύ και τη νίκη,
να συγκαταλεγεί ανάμεσα στα θύ- οι μαγικές τους ιδιότητες στην περί-
ματα του φονικού λοιμού που έπλη- πτωση της ασθένειας παρείχαν την
ξε την Αθήνα στο δεύτερο έτος του ελπίδα ότι μπορούσαν να καταστεί-
πολέμου. Έφθινε σταδιακά ωσότου λουν τις δαιμονικές επιδράσεις που
έσβησε το φθινόπωρο του 429 π.Χ., προκαλούσαν το πρόβλημα. Τα φυ-
φορώντας ένα φυλαχτό. Όπως και λακτήρια μπορούσαν να έχουν ακρι-
πάλι διηγείται ο Πλούταρχος (38.2), βώς αυτή τη μορφή που χαρακτήριζε
η στάση του αυτή είχε συζητηθεί από εκείνο που κρεμόταν από τον λαιμό
τον Θεόφραστο στα «Ηθικά», με σκο- του Περικλή, ήταν δηλαδή περίαπτα
πό τη διερεύνηση της αλλοίωσης του τα οποία συνδέονταν με το πρόσω-
χαρακτήρα των ανθρώπων σύμφωνα πο επάνω στο οποίο προσκολλώντο
με τις μεταβολές της τύχης αλλά και (Kotansky, 1991: 107-8).
τις κακουχίες που φθείρουν το σώμα. Τη λειτουργία φυλακτηρίων εί-
Βεβαίως, σημείωσε ότι ο Περικλής χαν ωστόσο και άλλα αντικείμενα,
είχε δείξει σε κάποιον φίλο του το
24 πολύ διαφορετικής μορφής, ογκω-
φυλαχτό το οποίο έλεγε ότι του κρέ- δέστερα και προοριζόμενα για την
μασαν οι γυναίκες, υπαινισσόμενος προστασία όχι μεμονωμένων ατό-
ότι το δεχόταν εξαιτίας της οδυνηρής μων αλλά οικογενειών ή/και ευρύ-
κατάστασης στην οποία τελούσε.
τερων κοινωνικών ομάδων. Στους
Αποτελεί η αφήγηση αυτή τεκ- αγρούς τους οι Αθηναίοι έστηναν
μήριο της χρήσης της μαγείας ως μέ- αγάλματα του Άρη, στις πύλες της
σου προστασίας απέναντι στη ασθέ- οχύρωσής τους τοποθετούσαν αγάλ-
νεια και αναμενόμενης ανάκαμψης. ματα της Αθηνάς, ενώ στις εμπρός
Μάλιστα αναδεικνύει την ανάγκη στις θύρες των κατοικιών τους ερμα-
για καταφυγή σε «δεύτερες γνώμες» ϊκές στήλες. Η λειτουργία τους ήταν
όταν η αρρώστια κάλπαζε και η μόνη αποτροπαϊκή, δηλαδή είχαν σκοπό
διέξοδος φαινόταν να είναι η άντλη- να αποτρέπουν το κακό να εισέλθει
ση βοήθειας με τρόπους που ανή- στη φυλασσόμενη περιοχή. Βεβαίως,
καν στη σφαίρα των παραδοσιακών για την τοποθέτηση αγαλμάτων του
αντιλήψεων. Και ενώ δεν περιορίζο- Άρη οι πληροφορίες είναι μάλλον
νταν τα φυλαχτά σε αυτή τη χρήση, μεταγενέστερες και όχι πολλές. Η δε
αφού αποτελούσαν ζητούμενα για «επιστράτευση» της συγκεκριμένης
την αντιμετώπιση ποικίλων καταστά- θεότητας είναι λογική, δεδομένου
σεων του βίου, ήτοι για να επιτύχουν του φόβου που θα προκαλούσε ο
επιθυμητά αποτελέσματα στον έρω- θεός του πολέμου. Πάντως, οι πρω-
