Page 22 - mag124
P. 22
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Η ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΩΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ:
Κατάρες, φυλαχτά και μαγεία
ρες προσπάθειες αντιμετώπισης του και φραστικών του ικανοτήτων. Συ-
κινδύνου ή της αβεβαιότητας εντός γκεκριμένες κατάρες από τον 4ο αι.
μιας σειράς κοινωνικών, νομικών ή π.Χ. αυτού του τύπου διασπείρονταν
πολιτικών πλαισίων. Ως προς την αυ- μέσω διατυπώσεων όπως «καταδῶ
στηρά οικονομική πλευρά του θέμα- ψυχὴν καὶ λόγον» και «γλῶσσαν κα-
τος βεβαίως, δεν μπορεί ασφαλώς ταδίδωμι καὶ τὸν νοῦν καὶ τὰς φρέ-
να παραγνωρισθεί ότι σχετίζονταν νας» (Faraone, 1989: 157).
σε μεγάλο βαθμό με τους ανταγω- Έχει περιγραφεί με τρόπο ιδι-
νιστές, το κέρδος και τη φήμη, όπως αίτερα ενδιαφέροντα ο λόγος για
και με τις μεθόδους που επιστράτευ- τον οποίο οι πινακίδες αυτές θεω-
αν οι τεχνίτες για να παρεμποδίσουν ρούνταν πιο αποτελεσματικές όταν
την πρόοδο των αντιπάλων τους. Αρ- τοποθετούνταν κοντά σε νεκρούς,
κετά ευφάνταστες οι κατάρες, στρέ- δηλαδή σε τάφους εκείνων οι οποίοι
φονταν, όπως ήδη σημειώθηκε, κατά πέθαναν σε νεαρή ηλικία ή γνώρισαν
των προσώπων, των ψυχών και των βίαιο τέλος, αλλά και εκείνων που θά-
22 δημιουργημάτων τους, ενώ δεν πα- φτηκαν χωρίς πολλή φροντίδα ή και
ρέλειπαν να στοχεύσουν στον τρόπο έμειναν άταφοι. Οι ψυχές των άτυ-
ζωής, το μυαλό, τις γλώσσες, τα χέ- χων αυτών βρίσκονταν στο μεταίχμιο
ρια, τα πόδια και τις γλώσσες τους ανάμεσα στον κάτω κόσμο και τον
(Venticinque, 2022: 52-3). Χαρακτη- κόσμο των ζωντανών. Οι ενδιαφερό-
ριστική περίπτωση πινακίδων που μενοι να καταραστούν τους συμπο-
στόχευαν στον νου των αντιπάλων λίτες τους εκμεταλλεύονταν την υπο-
ήταν αυτή των καταδέσμων με νο- τιθέμενη μεταθανάτια ανησυχία των
μικό περιεχόμενο. Οι κατάρες που νεκρών ώστε να ελέγξουν τον θυμό
χαράζονταν είχαν σκοπό να θολώ- τους και να τον κατευθύνουν εναντί-
σουν την κρίση του ομιλούντος ώστε ον των αντιπάλων τους. Οι καταρα-
να μην είναι σε θέση να αγορεύσει μένοι «δεσμεύονταν» (δένονταν, εξ
αποτελεσματικά στην επερχόμενη ου και η λέξη κατάδεσμος) και οι κα-
δίκη. Όπως δηλαδή η κατάρα προς τάρες μεταφέρονταν στον Άδη μέσω
έναν ηνίοχο είχε στόχο τη δέσμευση των ψυχών για να παρακινήσουν τις
των μελών του σώματος που ήταν χθόνιες θεότητες, που εκτός εκείνου
απαραίτητα για την άσκηση της δρα- περιλάμβαναν την Περσεφόνη, την
στηριότητάς του (ώμοι, βραχίονες, Εκάτη, τη Λήθη και τον Ερμή, ανά-
αγκώνες, καρποί και μάτια), έτσι και λογα με το ποιον επικαλούνταν στις
η κατάρα προς έναν ρήτορα απέ- πινακίδες οι χαράκτες τους. Και δεν
βλεπε στη δέσμευση των γνωστικών αφορούσαν μόνο σε εμπορικές πε-
