Page 32 - mag 132
P. 32
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Το αθηναϊκό όνειρο: από τον δούλο στον μέτοικο
ποιείτο, το τυχερό πρόσωπο ήταν αποδέχονταν τους όρους που έθετε
σε θέση να απέλθει και να πράξει ο απελευθερωτής και ενεργούσαν
κατά βούληση. Δεν ήταν ασυνήθι- ως έχοντες πλήρη ατομική βούληση.
στο πάντως να επιβάλλονται ακόμα Ακριβώς το αντίθετο υποστηρίζουν
και στην περίπτωση αυτή πρόσθε- όσοι ερμηνεύουν τους περιορισμούς
τες απαιτήσεις. Αν όμως στη διάρ- της ελευθερίας κίνησης, των δικαιω-
κεια της παραμονής ο απελεύθερος μάτων ιδιοκτησίας και του δικαιώ-
δούλος συνδεόταν με αυτές τις υπο- ματος στη συγκρότηση οικογένειας
χρεώσεις, μπορούσε να θεωρείται ως ενδείξεις ότι όσο τελούσαν υπό
πράγματι άτομο που όριζε τον εαυτό το καθεστώς της παραμονής διατη-
του; ρούσαν το δουλικό καθεστώς. Έχει
Η Zelnick-Abramovitz εκφρά- μάλιστα χαρακτηριστεί η φάση αυτή
ζει την άποψη ότι είναι ταυτόχρονα ως ελευθερία με αναστολή. Τέλος, η
συναρπαστικό και απογοητευτικό να πλειοψηφία των μελετητών ακολου-
διαπιστώνει κανείς ότι τα ίδια τεκ- θεί τη μέση οδό ερμηνεύοντας την
32 μήρια έχουν οδηγήσει σε εξαιρετικά παραμονή ως καθεστώς ενδιάμεσης
αντικρουόμενες απόψεις. Διακρίνει κατάστασης, μια κατάσταση «loco
όσα έχουν διατυπωθεί σε τρεις βα- servi, non servus». Υπό μια οπτική
σικές προσεγγίσεις: Στο ένα άκρο διαιρεμένων δικαιωμάτων κυριότη-
βρίσκονται όσοι υποστηρίζουν ότι οι τας, έχει προταθεί ότι οι απελεύθε-
απελεύθεροι δούλοι που δεσμεύο- ροι θεωρούνταν «ημιελεύθεροι» ή
νταν από τη ρήτρα παραμονής θεω- διέθεταν μειωμένη ελευθερία, δεν
ρούνταν ελεύθεροι. Η δήλωση απε- βίωναν μια πιο εκλεπτυσμένη μορ-
λευθέρωσης συνδεόταν μάλιστα με φή δουλείας. Κατείχαν μόνο το ήμι-
μάρτυρες, συχνά και εγγυητές, όπως συ του εαυτού τους, οι δε απελευθε-
και με προβλέψεις προστασίας που ρωτές διατηρούσαν όσα δικαιώματα
προειδοποιούσαν κατά των προ- έκριναν σκόπιμο. Φυσικά μετά τη
σπαθειών επαναφοράς των εν λόγω λήξη της περιόδου της παραμονής
ατόμων στο καθεστώς της δουλείας. αποκτούσαν πλήρη ελευθερία. Πρα-
Εξουσιοδοτούσαν δε τους εγγυητές κτικά κάτι τέτοιο σήμαινε ότι οι απε-
και όποιον άλλον έφερε την ίδια επι- λεύθεροι, όσο τελούσαν υπό παρα-
θυμία να ενεργούν για την υπερά- μονή ήταν ελεύθεροι σε σχέση με
σπιση της νεοαποκτηθείσας ελευ- τους άλλους διαμένοντες στην πόλη,
θερίας, χωρίς να κινδυνεύουν με δούλοι όμως των πρώην ιδιοκτη-
νομικές κυρώσεις. Προφανώς, υπό τών τους. Πρόκειται για διφορούμε-
το σκεπτικό αυτό, οι απελεύθεροι νη συνθήκη που αντικατοπτρίζεται

