Page 29 - mag 125
P. 29
της Κατερίνας Γεμελιάρη
Μέσα σε αυτό το ιδεολογικό κενό, ιστορική της εμπειρία, γνωρίζει ότι
ο φασισμός βρίσκει τον χώρο να ο αυταρχισμός δεν επιβάλλεται
επιστρέψει, όχι με τη μορφή που πάντα βίαια· συχνά έρχεται στα-
γνωρίσαμε ιστορικά, αλλά με ένα διακά, μέσα από τη φθορά των
προσεκτικά καμουφλαρισμένο θεσμών και τη σχετικοποίηση των
προσωπείο. Ο Ουμπέρτο Έκο, μι- αξιών. Ο Αριστοτέλης ήδη από τα
λώντας για τον «αιώνιο φασισμό»,
είχε προειδοποιήσει ότι δεν χρει- «Πολιτικά» του υπογράμμιζε ότι
άζεται να εμφανίζεται με ολοκλη- η δημοκρατία δεν είναι μόνο πο-
ρωτικά σύμβολα· αρκεί η λατρεία λίτευμα, αλλά τρόπος ζωής που
της τάξης, ο φόβος απέναντι στη απαιτεί παιδεία, συμμετοχή και
διαφορετικότητα, η καχυποψία αρετή. Χωρίς αυτά, εκφυλίζεται.
προς τη δημοκρατία και η απαίτη- Η απάντηση στην ιδεολογική έν-
ση για έναν «ισχυρό σωτήρα». Σή- δεια και στην υπόγεια άνοδο αυ-
μερα, αυτές οι ιδέες εκφράζονται ταρχικών αντιλήψεων δεν μπορεί
συχνά με ήπιο λεξιλόγιο, πίσω 29
από έννοιες όπως «ασφάλεια», να είναι η αποστροφή προς την
«πατριωτισμός» ή «επιστροφή πολιτική. Αντίθετα, απαιτείται η
στην κανονικότητα». επιστροφή στην ουσία της: στον
Ο Καρλ Πόπερ είχε τονίσει ότι διάλογο, στη σύγκρουση ιδεών
η ανοιχτή κοινωνία απειλείται και στη διατύπωση συλλογικού
όχι μόνο από τους φανατικούς οράματος. Όχι ως νοσταλγία του
εχθρούς της, αλλά και από εκεί- παρελθόντος, αλλά ως αναγκαία
νους που υπόσχονται απλές λύ- προϋπόθεση για ένα δημοκρατικό
σεις σε σύνθετα προβλήματα. μέλλον.
Όταν η πολιτική συζήτηση περιο- Σε μια εποχή όπου η πολιτική κιν-
ρίζεται σε συνθήματα και συναι- δυνεύει να γίνει απλό θέαμα, η
σθηματικές εξάρσεις, η δημοκρα-
τία αποδυναμώνεται εκ των έσω. φιλοσοφική σκέψη μας υπενθυμί-
Οι πολίτες παύουν να είναι ενεργά ζει κάτι θεμελιώδες: χωρίς αξίες,
υποκείμενα και μετατρέπονται σε χωρίς ιδεολογία και χωρίς όραμα,
παθητικούς αποδέκτες φόβου και το κενό δεν μένει ποτέ κενό. Κά-
οργής. ποιος πάντα θα το γεμίσει.
Η ελληνική κοινωνία, με τη βαριά
